Follow Jan via Twitter
Taskforce Ouderen en Arbeid brochure 'Met kennis van zaken: de wetenschap adviseert'
- 17 februari 2003
Ouderen hun nieuwe rol gunnen
Interview met Jan Baars
Het advies:
‘Gun ouderen hun pioniersrol. Het leven is zomaar langer geworden. Er zijn te weinig inspirerende voorbeelden van de oudere levensfase. Zij moeten zelf gaan bedenken hoe ze hun nieuwe perspectief invullen. De komende twintig jaar zal het merendeel geen speciale zorg nodig hebben, maar wel mogelijkheden om mee te blijven doen. We moeten vernieuwingen bedenken die rekening houden met ruimere mogelijkheden en eventuele beperkingen van het ouder worden. Tevens moeten we ouderen het respect en de maatschappelijke rol geven die ze verdienen. Daar ligt de uitdaging voor de toekomst.’
De aandachtspunten:
1. ‘Leeftijd is een fout ijkpunt. We noemen mensen oud door het aantal jaren dat ze leven. Daarvoor zijn er echter teveel onderlinge verschillen. Tijd gebruiken we in onze maatschappij als meetlat voor eigenlijk alles. Voor afspraken die we met elkaar maken, onderwijs dat we volgen. Bij ouder worden gaat het mis. Dit voltrekt zich niet volgens de chronologie, zo laat onderzoek zien. Tachtigers lijken niet automatisch op elkaar. En de ene veertiger is oud, terwijl de andere nauwelijks uit de puberteit is. Zelfs binnen het menselijk lichaam zijn er verschillen. Je kunt een heel fit hart hebben en oude nieren. En daar begint een fundamenteel probleem. Wat is oud?’
2. ‘De definities kloppen niet. Zij die niet meer kunnen werken, zijn oud. Maar eigenlijk bepaalt de arbeidsmarkt dat vooral. Deze heeft werknemers steeds jonger uitgestoten. En vervolgens worden ze collectief als te oud bestempeld. Verzorgingstehuizen vieren een honderdste verjaardag vaak niet eens meer. Dat is veel te duur, want het aantal honderdjarigen verdubbelt elke tien jaar. Wat heeft een vijftigjarige gemeen met iemand van drieënnegentig? Beiden worden ouderen genoemd. Normale volwassenen blijken nauwelijks nog te bestaan. Jongeren zijn alle mensen van nul tot vijfentwintig. En oud iedereen boven de vijftig of zelfs vijfenveertig. Volwassen ben je dus maar heel kort. Dat is toch raar?! Volwassenen heten de norm te zijn, maar hun aantal maakt hen eerder een uitzondering.’
3. ‘Oud is een achterhaald begrip. Dat zou je moeten laten vallen. Het generaliseert op een negatieve manier. Het scheidt mensen, terwijl juist het proces van ouder worden hen zou moeten binden. Aandacht voor de unieke situatie van het individu laat zien dat niemand zich in een statische toestand bevindt. Ieder van ons wordt elke dag ouder. De ontwikkeling gaat door. Zelfs de pas geboren baby heeft te maken met verouderen. Gelukkig maar. Als je niet meer ouder wordt, ben je dood. Het is dus ook iets positiefs. We associëren oud echter met dood. Het ideaal is het jonge leven, bruisend, onsterfelijk. Ouderen worden daar buiten geplaatst, als boodschappers van een overkant waarvan we liever niets willen horen.’
4. ‘Het draait teveel om geld. We zijn bezig met budgettair geïnspireerde zorgelijkheid. Ouderen zijn alleen een onderwerp van gesprek omdat we willen weten hoe het goedkoper kan. Ouderen associëren we met zorg. We maken ons zorgen over hen, omdat zorg te duur dreigt te worden. Geld is het uitgangspunt, niet de mensen zelf. We zouden ouder worden het liefst verwijderen; net als een ontstoken blindedarm wegsnijden. Ouder worden is een vraagstuk dat niet past in onze cultuur van beheersbaarheid en controle. Toch is het geen betreurenswaardige afwijking. Het laat zich niet oplossen.’
5. ‘Verbondenheid is de sleutel. We groeien allemaal; in kwetsbaarheid aan de ene kant en complexiteit aan de andere. Dat is volgens mij een goede benadering van ouder worden die ons verbindt, in plaats van ons te scheiden. Want het geldt voor ieder van ons: onze fragiliteit groeit, maar ook wat we allemaal aan ervaring, kennis, sensibiliteit en begrip met ons meedragen. En als we allemaal verschillend zijn, gaat het erom elkaar zo goed mogelijk aan te vullen. In het kort: we hebben elkaar nodig.’
Download PDF van de gehele brochureJan Baars, Ph. D. --- info@janbaars.nl
