Human - 9 mei 2012

'Stop de pensioenplicht'

Leeftijd is een achterhaalde en discriminerende manier om de maatschappij in te richten, vindt gerontoloog Jan Baars. Als protest hiertegen houdt hij op donderdag 10 mei 2012 een niet-afscheidsrede onder de titel 'Frictions between age-related rules and (inter)personal meanings in aging' bij de Universiteit voor Humanistiek (UvH).

Baars is bijzonder hoogleraar gerontologie aan de UvH en hij wíl helemaal niet stoppen met bezoldigd werk, maar wordt daar door zijn cao toe gedwongen, evenals de ongeveer 100.000 andere 65-jarigen die in elk jaar  met pensioen gaan.

"Ik kan overigens doorwerken doordat ik nu wordt betaald door een stichting, maar het punt is natuurlijk dat ik zelf de vrijheid wil hebben te kunnen kiezen of ik wel of door wil werken. Natuurlijk kan ik (of anderen) ook vrijwilligerswerk doen, maar de inhoud daarvan geeft niet voor iedereen dezelfde voldoening en voor activiteiten als onderwijs is het geen goede vorm."

Dat het pensioenrecht een pensioenplicht is geworden in Nederland is Baars een doorn in het oog. De oorzaak daarvan is een ouderwetse organisatie van de levensloop. "Vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw halen velen de pensioengerechtigde leeftijd in steeds betere gezondheid."

Fysiek kunnen mensen dus steeds langer doorwerken. "En de belangrijkste verschillen in gezondheid en levensomstandigheden hebben ook niet zozeer met leeftijd te maken, maar meer met opleidingsniveau en sociaal-economische achtergronden", weet Baars.

De leeftijdsgebonden ordening heeft ook invloed op ideeën over ouderdom en de mogelijkheden van ouderen mee te doen. Baars ziet idealisering van de jeugd als een groot probleem. "Daardoor worden mensen steeds eerder oud gevonden en dat leidt tot discriminatie op de arbeidsmarkt. Als je boven de 40 bent, ontstaat er al een probleem als je je baan verliest. Werkgevers hebben  een nogal negatief beeld te hebben van veertigplussers."

Baars ergert zich ook in een interview in De Volkskrant aan het dominantie idee van werkgevers dat ze minder productief, minder flexibel en duurder zijn.

"Er is in het onderzoek geen enkele aanwijzing dat dit klopt. Het gevolg van het gebrek aan arbeidsparticipatie is dat ouderen ook niet in staat zijn deze beeldvorming te herstellen", vindt Baars. "Het enige dat ouderen hieraan kunt doen is eens in de vier jaar te stemmen. Verder kunnen via hun werk geen invloed uitoefenen."

Terwijl ouderen ook vaardigheden waar de maatschappij veel aan kan hebben.

"Ouderen hebben een brede ervaring en kunnen beter inschatten of zogenaamde veranderingen ook echt een verschil maken en vaak hebben ze een meer ontwikkeld vermogen om complexe zaken te beoordelen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan rechters die algemene regels moeten toepassen in bijzondere gevallen en daarbij veel ervaring nodig hebben. "

Baars pleit voor langer werken en een betere verdeling van stress over de levensloop. De huidige leeftijdsgebonden indeling van de levensloop betekent dat degenen die dat nauwelijks nog kunnen, moeten blijven werken, terwijl dit onmogelijk wordt gemaakt voor degenen die graag (aangepast) door willen werken. Daarmee creëer je problemen die er niet hoeven te zijn. Je reduceert dan het leven van ouderen tot consumeren. Ik pleit voor een flexibele inzet van oudere werknemers waarbij hun ervaring recht wordt gedaan en mensen gestimuleerd worden productief te blijven. Waarbij je als oudere ook in contact blijft met jongeren en de verschillende generaties niet van elkaar worden gescheiden."

Jan Baars, Ph. D. --- info@janbaars.nl

Forthcoming from Policy Press

Recent Publications